Op 10 februari viertde wet tegen verspilling voor een circulaire economiehaar eerste verjaardag! Deze baanbrekende wet heeft tot doel ons productie- en consumptiesysteem om te vormen tot een duurzamer model, waarin de biodiversiteit wordt behouden, verspilling wordt beperkt en afval wordt gerecycled. Om dit te bereiken, steunt de wet op vijf hoofdlijnen: consumenten beter informeren, verspilling tegengaan en solidair hergebruik bevorderen, optreden tegen geplande veroudering, beter produceren en afstappen van wegwerpplastic. Een enorme uitdaging als je bedenkt dat de Fransen gemiddeld 71 kilo plastic huishoudverpakkingen per jaar weggooien! Gelukkig zijn er al maatregelen genomen omde doelstelling te halen om tegen 2040 af te stappen van plastic wegwerpverpakkingen. Hier volgt een kort overzicht van de bestaande en toekomstige maatregelen, en wat deze betekenen voor bedrijven.
Wat er op het gebied van plastic al verboden is ✋🏽
Volgensde Plastic Atlas, die op 3 maart 2020 verscheen, is er sinds 1950 9,2 miljard ton plastic geproduceerd, waarvan het grootste deel is gebruikt voor de vervaardiging van wegwerpproducten of-verpakkingen. Als de huidige trend zich voortzet, zal de plasticindustrie tegen 2050 ongeveer 56 gigaton CO₂ in de atmosfeer hebben uitgestoten! Om deze stroom in te dammen en deze enorme vervuiling tegen te gaan, heeft de Franse regering geleidelijk maatregelen genomen en besloten dat er tegen 2040 geen plastic wegwerpverpakkingen meer op de markt mogen worden gebracht.
2016: een eerste stap op weg naar het afschaffen van wegwerpplastic
Deze anti-plasticbeweging kwam in 2016 op gang met de wet inzake de energietransitie voor groene groei. Deze wet verbood eerst plastic tasjes bij de kassa’s van winkels en vervolgens in de schappen, waarna het verbod in 2017 werd uitgebreid naar wegwerpborden en -bekers. In januari 2020, met de inwerkingtreding van de Egalim-wet van 2018, waren het de beurt aan wattenstaafjes om te worden verboden, en moesten plastic flessen uit schoolkantines verdwijnen.
2021: nieuwe beperkingen op het gebruik van plastic
Met de inwerkingtreding van de wet tegen verspilling en voor een circulaire economie in februari 2020 is wegwerpplastic opnieuw onder vuur komen te liggen. Op1 januari 2021 is een hele reeks nieuwe maatregelen van kracht geworden, waarvan sommige de beperkingen uit de Egalim-wet verder aanscherpen en andere nieuwe beperkingenopleggen:
- Het gratis uitdelen van plastic flessen in openbare gelegenheden en bedrijven is verboden
- Bijfeestelijke, culturele of sportieveevenementen mogen sponsors het gebruik van plastic flessen niet langer verplicht stellen
- Plastic confetti is ook verboden
- In supermarkten moeten afvalscheidingsbakken worden geplaatst om de verpakkingen van de aangeschafte producten na het afrekenen in te zamelen
- Dozen van geëxpandeerd polystyreen (zoals kebabverpakkingen) zijn verboden
- De productie eninvoer van plastic wegwerpzakken is verboden
- Rietjes, roerstaafjes, steakprikkers, plastic bestek, deksels voor bekers en stokjes voor ballonnen zijn verboden
Het verbod op de verkoop van wegwerpservies, dat al was vastgelegd in de Egalim-wet, geldt voortaan ook voor composteerbare plastic borden en bekers, die tot nu toe nog waren toegestaan.
Hoewel deze maatregelen onmiskenbaar een stap vooruit zijn, vormen ze slechts het begin. De wet voorziet erin om de doelstellingen voor vermindering, hergebruik, herbestemming en recycling om de vijf jaar te herzien en deze bij decreet vast te leggen. Tot de reeds aangekondigde doelstellingen behoren het streven naar 100 % gerecycleerd plastic in 2025 en een vermindering van het aantal plastic wegwerpflessen met 50 % tegen 2030.
Wat er in 2022 gaat veranderen 🌍
In 2022 zal er naar verwachting een nieuwe reeks beperkingen worden ingevoerd:
- De plastic verpakking van verse groenten en fruit van minder dan 1,5 kilogram wordt verboden
- Openbare instellingen zullen verplicht zijn om ten minste één drinkwaterfontein te hebben die toegankelijk is voor het publiek
- Persberichten en advertenties worden zonder plastic verpakking verzonden
- De verkoop van theezakjes en kruidentheezakjes van niet-biologisch afbreekbaar plastic wordt verboden
- Plastic speelgoed dat kinderen gratis bij hun maaltijd krijgen, wordt verboden.
- Het is verboden om etiketten rechtstreeks op groenten of fruit te plakken, tenzij deze etiketten composteerbaar zijn en geheel of gedeeltelijk uit biogebaseerde materialen bestaan
- De overheid zal geen wegwerpplastic meer aanschaffen, noch voor gebruik op haar werkplekken, noch voor evenementen die zij organiseert.
In de loop der jaren zullen consumenten bij hun aankoopbeslissingen dus worden gestuurd naar producten met steeds minder verpakking en die steeds duurzamer zijn, en zouden ze dankzij een betereinformatievoorziening beter moeten worden voorgelicht over zero waste, recycling en hergebruik.
Ook op het werk zullen bedrijven hun werknemers moeten begeleiden naar een lager gebruik van wegwerpplastic, aangezien bepaalde beperkingen op wegwerpplastic hen rechtstreeks aangaan.
Geen plastic op het werk 👩🏽💻
Op dit moment hebben bedrijven al afscheid moeten nemen van de bekende roerstaafjes en deksels van plastic en bioplastic, die niet meer weg te denken waren uit het koffiepauzelandschap. De bekers, die sinds de wet inzake de energietransitie voor groene groei niet meer in supermarkten mogen worden verkocht, moeten uiterlijk op 3 juli 2021 uit de drankautomaten verdwijnen, waar ze tot nu toe nog werden getolereerd.
Een andere niet te verwaarlozen stap vooruit is dat plastic flessen, die al uit schoolkantines zijn verbannen, voortaan niet meer gratis mogen worden uitgedeeld. Bye bye, kleine flesjes die bij afspraken of vergaderingen worden uitgedeeld, hallo roestvrijstalen drinkflessen en glazen flessen! Om tot in de puntjes zakelijk te blijven, spelen sommige merken zelfs de kaart van personalisatieen bieden bijvoorbeeld aan om een logo op drinkflessen aan te brengen.
Om te voorkomen dat medewerkers hun drinkfles in de toiletten moeten vullen, zal dit jaar waarschijnlijk de komst van waterfonteinen in open-spaces versterken. Temeer omdat deze vanaf 1 januari 2022 verplicht worden in openbare instellingen! Hoewel er nog een decreet moet komen waarin wordt aangegeven welke instellingen onder deze maatregel vallen, is de kans groot dat bedrijven hieronder vallen. Dit is een mooie gelegenheid om een waterfontein met een mooi design en een milieuvriendelijk ontwerp te installeren!
Tot slot, voor alle bedrijven die evenementen organiseren: houd er rekening mee dat wanneer deze weer van start gaan, het sponsors verboden zal zijn om de aanwezigheid van plastic flessen op te leggen.
Zowel in de privésfeer als in de professionele wereld zou wegwerpplastic dus geleidelijk aan uit de circulatie moeten verdwijnen. De vraag is nu hoe het vervangen kan worden. Want hoewel er alternatieven in opkomst zijn, waarschuwen sommige milieuactivisten voor "valse" oplossingen, waarvande milieu-impact nog moet worden bewezen.
Welke alternatieven zijn er?
Om wegwerpplastic geleidelijk te vervangen, zijn er al verschillende oplossingen bedacht.
Om te beginnen: de bulkgoederen!
Deze verkoopmethode, die enkele jaren geleden nog vrij onbekend was, raakt nu steeds meer ingeburgerd in zowel kleine als grote winkels. Ze wordt toegepast op zowel droge voedingsmiddelen met een lange houdbaarheid (pasta, rijst, ontbijtgranen, koekjes, suiker…), als vloeibare voedingsmiddelen (oliën, azijn) en, in sommige winkels, op non-foodartikelen, zoals wasmiddel of douchegel.
Verpakkingen met statiegeld
Ook hier begint deze oplossing in sommige winkels op te komen: ze bieden aan om yoghurtpotjes, melk-, sap- of soepflessen in te leveren, om ze vervolgens te reinigen en opnieuw te gebruiken. Hoewel deze oplossing het voordeel heeft dat de hoeveelheid plastic afval aanzienlijk wordt verminderd, wijst een onderzoek van EY en het WWF niettemin opde impact op het waterverbruik, dat nodig is voor het reinigen van de verpakkingen.
Biogebaseerde kunststoffen
Let op deze term, die verwijst naar kunststoffen die geheel of gedeeltelijk zijn vervaardigd uit grondstoffen afkomstig uit biomassa (afval van landbouwgewassen, suikerriet, aardappelen…). Hoewel dit soort kunststof inderdaad minder fossiele brandstoffen verbruikt, is het daarom nog niet biologisch afbreekbaar . Bovendien zijn sommige natuurlijke grondstoffen verre van milieuneutraal: suikerriet wordt bijvoorbeeld duizenden kilometers van Frankrijk verbouwd!
Veranderingen in het gebruik
Ja hoor, om plastic uit te bannen gaat er niets boven het veranderen van je gewoontes! Schakel bijvoorbeeld over van vloeibare douchegel naar vaste zeep, of van flessenwater naar kraanwater.
Volgenshet onderzoek van EY / WWF zouden bulkverkoop, statiegeldverpakkingen, veranderingen in het gebruik en verkoop met hulp (dat wil zeggen snijdiensten, zoals bijvoorbeeld voor ham) de productie van huishoudelijk plastic verpakkingsafval met bijna 400.000 ton per jaarkunnen verminderen... maarhet waterverbruik met 169% doen toenemen . De uitbanning van wegwerpplastic zal dus gepaard moeten gaan met ingrijpende veranderingen, zowel op het vlak van consumenteneducatie als bij de reinigingsfabrieken voor verpakkingen, die efficiënter moeten werken en minder water moeten verbruiken.
In de komende jaren… 🌱
Tot de maatregelen die al voor de komende jaren zijn aangekondigd, behoren het verbod op wegwerpservies in fastfoodrestaurants voor maaltijden die ter plaatse worden geserveerd vanaf 1 januari 2023, het verbod op de verkoop van medische hulpmiddelen die microplastics bevatten vanaf 1 januari 2024, de verplichting om nieuwe wasmachines uit te rusten met filters voor plastic microvezels vanaf 1 januari 2025, en het verbod op de verkoop van afspoelbare cosmetische producten die microplastics bevatten, zoals shampoos, zeep of make-upremovers, vanaf 1 januari 2026.
Al deze maatregelen zouden, mits ze daadwerkelijk worden toegepast en op voorwaarde dat de consument hierover goed wordt geïnformeerd, ervoor moeten zorgen dat er tegen 2040 geen plastic wegwerpverpakkingen meer op de markt komen. Een echte stap vooruit die dringend moet worden gezet en die alleen mogelijk is als we er gezamenlijk werk van maken. U weet wat u te doen staat!
Tekst: Coline de Silans
Foto: Emmanuel Delaloy
