Op 10 februari is de wet tegen verspilling aangenomen, waarin 100% als doelstelling voor gerecycled plastic in 2025. Een maatregel om de plaag van de plasticvervuiling in te dammen: in 2016 bedroeg de wereldwijde productie 396 miljoen ton, maar bijna de helft van het plastic wordt gebruikt voor wegwerpproducten, die volgens het rapport van het WWF over dit onderwerp niet langer dan drie jaar meegaan. Als dit afval niet goed wordt beheerd, komt het in de natuur en in de oceanen terecht: 100 miljoen ton plastic afval zou zo veranderen in vervuiling op het land of in zee volgens de NGO! Als reactie hierop wordt recycling door veel organisaties naar voren geschoven als oplossing.
Maar leidt het recyclen van plastic er ook toe dat er minder wordt geproduceerd en dat de vervuiling afneemt? Zo eenvoudig is het niet…
Ik sorteer, jij sorteert, wij sorteren… ♻️
Het eerste minpunt: om gerecycled te kunnen worden, moet het plastic gescheiden worden! Maar op dit moment wordt slechts 14% van het gebruikte plastic ingezameld om te worden gerecycled. Wat is de oorzaak?
- de zeer ongelijke van de afvalsorteerbakken,
- het gebrek aan nationale coördinatie over de sorteerinstructies (de kleuren van de afvalbakken kunnen per stad verschillen, wat voor verwarring zorgt bij de gebruikers),
- het gebrek aan toegang tot informatie, waardoor het sorteren geen echte reflex wordt.
Toch steeds meer Fransen hun afval scheiden ! 89 % van hen sorteert hun verpakkingen, waarvan 51 % systematisch volgens een enquête van Ipsos voor Citeo. Een mooie prestatie, maar dat is nog niet alles! Want het is niet omdat het plastic gescheiden wordt, dat het ook daadwerkelijk gerecycled wordt…
Het recyclen van plastic gaat niet vanzelf…
Plastic, een vluchtig materiaal 🌬
« Niets gaat verloren, niets wordt gecreëerd, alles verandert ”, zei onze geliefde Lavoisier. Helaas was dat vóór de uitvinding van plastic, waarvoor het transformatieproces synoniem is met grote verliezen.
Zodra de verschillende kunststoffen in het sorteercentrum zijn aangekomen, worden ze gescheiden, vervolgens samengeperst tot "balen" en naar een recyclingcentrum gestuurd, waar ze worden gereinigd, vermalen en omgezet in vlokken, die vervolgens opnieuw worden gewassen, zodat ze kunnen worden hergebruikt. Aangezien deze vlokken vluchtig zijn, gaat een deel verloren tijdens het verwerkings- en transportproces, waarna ze in de natuur terechtkomen… Dit zijn de deeltjes die onder andere in de bodem, de oceanen en in menselijke en dierlijke organismen terechtkomen! Deze verliezen zijn niet te verwaarlozen, aangezien van de 14% plastic die wordt ingezameld om te worden gerecycled, naar schatting 4% van het volume verloren gaat, aldus Nathalie Gontard, onderzoeksdirecteur bij het Institut national de la recherche agronomique.
Kunststoffen die niet allemaal even goed te recyclen zijn ✋🏽
Voor de plastic korrels die daadwerkelijk worden gerecycled, is het niet veel eenvoudiger. Je moet namelijk weten dat er tegenwoordig ongeveer zes verschillende soorten plastic in de meeste van onze verpakkingen zitten, waarvan er twee gemakkelijk recyclebaar zijn:
- PET (polyethyleentereftalaat, zoals het ook wel wordt genoemd), dat met name in waterflessen wordt gebruikt, is het enige materiaal dat voor alle soorten toepassingen kan worden gerecycled, inclusief voedseltoepassingen.
- HDPE (ook wel hogedichtheidpolyethyleen genoemd, HDPE voor intimi), zoals dat van shampooflessen, melkflessen of wasmiddelverpakkingen, mag daarentegen niet worden hergebruikt voor bijvoorbeeld voedselcontact.
- Andere soorten kunststof, zoals polystyreen, kunnen vrijwel niet worden gerecycled, omdat ze niet in voldoende hoeveelheden worden geproduceerd om de keten te industrialiseren.
Hoewel sommige kunststoffen dus voor een soortgelijk doel kunnen worden hergebruikt, gaat het hier om een zeer klein deel; het merendeel wordt, in verslechterde staat, gerecycled tot voorwerpen die een andere functie hebben dan de oorspronkelijke.
Recycling of „decycling“?
Een economie die niet zo circulair is als ze lijkt 🗑
Het is namelijk zo dat van de kunststoffen die daadwerkelijk worden gerecycled, 8% gerecycled in een open kringloop, dat wil zeggen voor andere toepassingen dan de oorspronkelijke. Zo kan kunststof bijvoorbeeld worden gerecycled tot een trui, een kleerhanger of bouwmateriaal, afhankelijk van of het om PET of HDPE gaat. Afhankelijk van het gebruik zal de kunststof brozer zijn geworden, vol zitten met additieven en verontreinigingen, en kan het niet nog een keer worden gerecycled… Het is dus niet echt recycling, want aan het einde van een cyclus wordt het plastic weer afval, dat ofwel verbrand ofwel gestort moet worden. Daarom spreken sommige deskundigen overigens van "decycling" in plaats van recycling! Een fenomeen dat Flore Berlingen prachtig analyseert in haar boek “Recyclage : le grand enfumage”, dat in juni verscheen: volgens de directrice van de vereniging Zero Waste France is oneindig recyclen een mythe, die moet worden ontkracht.
Een lastige schoonmaakklus 🤔
Voor het weinige afval dat in een gesloten kringloop kan worden gerecycled, zoals PET-flessen, is ook daar recycling beperkt : door het reinigen van het plastic raakt het vaak beschadigd en wordt het minder sterk. Het moet dan worden gemengd met nieuw plastic om er een product van te maken dat even kwalitatief is als het origineel, en dus… opnieuw plastic te produceren. Om nog maar te zwijgen van het feit dat het reinigen van PET weliswaar de vluchtige verontreinigingen verwijdert, maar niet de zware metalen ! Het herhaaldelijk reinigen van deze plastic korrels kan echter mogelijk risico's voor de gezondheid van de consument met zich meebrengen volgens de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid, aangezien men niet weet hoe de resterende verontreinigingen zich gedragen en afbreken tijdens de gebruikscycli.
Ten slotte is het recyclingproces – waarbij afval wordt ingezameld en verwerkt – zeer energie-intensiefen kan, door het gebruik van ontsmettingsmiddelen, het milieu vervuilen. Maar als zelfs recycling een doodlopende weg is, wat moeten we dan doen?
Welke oplossingen? 💫
Ten eerste is recycling niet zinloos, aangezien hergebruikt stuk plastic, zelfs als het maar één keer wordt gebruikt, altijd beter is dan plastic dat in de natuur wordt achtergelaten of dan nieuw plastic dat helemaal opnieuw wordt geproduceerd. Tegen 2025 zou Frankrijk het storten van plastic moeten verbieden en het automatisch naar recycling- of verbrandingscentra moeten leiden, wat een eerste stap is.
Tegelijkertijd duiken er nieuwe alternatieven voor plastic op! Zoals bioplastics, die in feite de biogebaseerde kunststoffen (gemaakt van planten) en biologisch afbreekbare kunststoffen.
Toch zijn de omstandigheden waarin deze kunststoffen afbreken zelden aanwezig in de natuur, en nog minder in het mariene milieu… Wanneer afbraak toch plaatsvindt, verloopt deze dus zowel zeer traag als vaak onvolledig, waardoor er microdeeltjes van plastic in het milieu achterblijven.
Om de plasticvervuiling drastisch terug te dringen, die volgens een recent onderzoek in het tijdschrift Science, is de enige haalbare oplossing dus het terugdringen van de productie. En dus, simpelweg, geen plastic meer consumeren. In bulk kopen, herbruikbare verpakkingen gebruiken, vaste cosmetica, een drinkfles gebruiken... Er zijn tal van initiatieven om ons verbruik te verminderen, en als de inspanning collectief en duurzaam is, zou dit langzaam maar zeker moeten leiden tot een daadwerkelijke daling van de plasticproductie! Waar wacht je nog op om deel uit te maken van de beweging? 🌎🌳
Tekst: Coline De Silans Foto's: Surf Rider, Servipac-Salazie 2019, Nick Fewings, Pawel Czerwinski, Vivianne Lemay
